27 września uczestniczyliśmy w krakowskich obchodach 87. rocznicy powstania Polskiego Państwa Podziemnego organizowanych przez krakowski Oddział IPN w Krakowie. Tego dnia w 1939 r., gdy z okupantami walczyły jeszcze pojedyncze oddziały Wojska Polskiego, w oblężonej przez Niemców Warszawie generał Michał Tokarzewski-Karaszewicz utworzył konspiracyjną organizację o charakterze militarnym, która kontynuowała walkę przeciwko obu okupantom.
27 września 2026 r., w 87. rocznicę powołania Służby Zwycięstwu Polski, poprzedniczki Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, w Krakowie odbyły się uroczystości z okazji Dnia Polskiego Państwa Podziemnego.
– Obchodzimy Dzień Polskiego Państwa Podziemnego odwołując się do jednego z największych fenomenów organizacyjnych, logistycznych i ideowych w historii Europy XX wieku. Odwołujemy się do organizmu państwowego, który trwał w konspiracji pod okupacją niemiecką i sowiecką – mówił przed Grobem Nieznanego Żołnierza dyrektor krakowskiego Oddziału IPN, dr hab. Filip Musiał. – To dzisiejsze święto jest niezwykle współczesne, dlatego iż powinni się w nim odnaleźć wszyscy ci, którzy tworzą niepodległe państwo polskie. To oni dzisiaj powinni świętować. Urzędnicy, nauczyciele, wykładowcy, przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości, oficerowie i żołnierze, przedstawiciele świata kultury, dziennikarze. Wszyscy ci, którzy tworzą niepodległy kraj. – wyliczał dyrektor Instytutu.
Przypomniał, iż utworzona przez gen. Michała Tokarzewskiego-Karaszewicza konspiracyjna organizacja wojskowa, miała kontynuować walkę przeciwko Niemcom i Sowietom. 4 grudnia 1939 r. premier rządu RP na uchodźstwie gen. Władysław Sikorski powołał Związek Walki Zbrojnej, jako organizację wojskową o charakterze apolitycznym i ogólnonarodowym, a 14 lutego 1942 r. ZWZ w Armię Krajową.
Podkreślał, iż priorytetem dowództwa AK stało się przyspieszenie akcji scalenia wszystkich grup wojskowych w jedną organizację, podległą rządowi emigracyjnemu. Najważniejszym zadaniem było prowadzenie walki z Niemcami oraz przygotowywanie kadr i sformowanie jednostek wojskowych w celu jawnego wystąpienia przeciw okupantowi w najbardziej sprzyjającym momencie wojny. W ten sposób, mimo okupacji polskich ziem ciągłość prawna państwa polskiego została zachowana. Jego władze na uchodźstwie, uznawane przez społeczność wolnego świata, kierowały walką o niepodległość, a w okupowanym kraju Polacy zbudowali imponujące państwo podziemne, będące fenomenem na skalę światową. Oprócz struktur wojskowych PPP obejmowało m.in. administrację na poziomie centralnym, wojewódzkim i powiatowym, agendy odpowiedzialne za tajne nauczanie na wszystkich szczeblach oświaty, sądownictwo, działalność propagandową, wywiadowczą i pomocową. Całość podlegała rządowi emigracyjnemu.
Uroczystości rocznicowe na Pl. Matejki miały charakter wojskowy i połączone były z uroczystym wciągnięciem polskiej flagi na maszt, odśpiewaniem hymnu państwowego, odczytaniem Apelu Poległych i z salwą honorową. Wieńce i kwiaty przed Grobem Nieznanego Żołnierza składali przedstawiciele władz wojewódzkich, miejskich, organizacji kombatanckich oraz młodzież kontynuująca tradycje patriotyczne. W imieniu Zarządu Regionu Małopolskiego NSZZ „Solidarność” kwiaty składał Daniel Pokuta, zastępca przewodniczącego Regionu.
Fot.: Zbigniew Galicki i archiwum IPN
