8 maja w Muzeum AK, w 81. rocznicę kapitulacji Niemiec w II wojnie światowej, odbyła się II Ogólnopolska Konferencja pt. „Wojna – Ofiary – Zadośćuczynienie”.
W auli muzealnej zebrali się przedstawiciele organizatorów, władz samorządowych województwa małopolskiego, stowarzyszeń kombatanckich i społecznych, wojska oraz zaproszeni gości.
Obrady rozpoczęto chwilą ciszy dla uczczenia pamięć ofiar II wojny światowej. Zebranych przywitał wicedyrektor MAK prof. Olgierd Grott, który zwrócił uwagę, iż o ile większości państw obchodzi się to święto z radością, to Polakom nie przyniósł ten dzień, ani ulgi, ani wolności i ten stan rzeczy trwa do dzisiaj.
Głos zabrali także: Stanisław Krzemień ze Stowarzyszenia Ofiar Wojny, organizator konferencji, poseł do Parlamentu Europejskiego Arkadiusz Mularczyk oraz senator Andrzej Pająk. Niestety, nie dotarł na konferencję przedstawiciel rządu Grecji, który miał poinformować o działaniach podejmowanych przez to państwo w sprawie otrzymania od Niemców odszkodowań i rekompensaty za zniszczenia i okupację w czasie II wojny światowej.
Następnie odbyła się uroczystość wręczenia odznaczeń. Wręczono: medal „Za zasługi dla obronności kraju”, Odznaki Honorowe Województwa Małopolskiego „Krzyż Małopolski” (Ryszard Zięcina, Jan Brzeźniak, Helena Krzemień, ks. Rafał Jończy, Ewa Szczepańska, Marcin Kania), Małe Gwiazdy do Krzyża Pamięci Semper Fidelis Victoria (Stanisław Brzeźniak, Stanisław Krzemień), Złoty Krzyż Zasługi Stowarzyszenia Dzieci Wojny (Andrzej Trybulski). Wręczono także Medale „Za zasługi dla Światowego Związku Żołnierzy AK” (Fryderyk Kapinos, Andrzej Piątek, Tomasz Skoczylas, Michał Marcin Burmer, kpt. Adam Trębacz). Wśród odznaczonych znaleźli się też byli członkowie NSZZ „Solidarność” z okresu konspiracyjnego, a dziś członkowie Tarnowskiego Stowarzyszenia Kombatantów i Osób Represjonowanych w Latach 1956 – 1989 – Andrzej Trybulski i Ryszard Zięcina.
W panelu dyskusyjnym zatytułowanym „Wojna i ofiary” uczestniczyli: prezes Stowarzyszenia Ofiar Wojny Stanisław Krzemień, wiceprezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusza Szpytma, prezes Stowarzyszenia Więźniarek Ravebnsbrück prof. Elżbieta Kuta, senator Andrzej Pająk i były dyrektor Instytutu Strat Wojennych prof. Konrad Wnęk z UJ. Dyskusja dotyczyła poniesionych przez Polskę podczas wojny i problemów dotyczących ich rejestrowania. Dotyczy to zarówno strat materialnych, jak i samych ofiar i to zarówno tych poniesionych pod okupacją niemiecką, jak i okupacją sowiecką.
Prezes IPN Mateusz Szpytma omówił aktywność Instytutu w zakresie badania, rejestrowania i ścigania zbrodni popełnionych przez Niemców podczas wojny. – W swoim programie kierowania Instytutem zarysowałem projekt stworzenia rejestru zbrodni, który obejmowałby zestawienie wszystkich zbrodni popełnionych na Polakach w latach 1939-1956 z podziałałem na każde przedwojenne województwo.
Prof. Elżbieta Kuta, która przedstawiła działalność swojego stowarzyszenia upamiętniającego polskie więźniarki obozu Ravebnsbrück, zwróciła uwagę, iż nie zawsze polski rząd pamięta o ofiarach swoich obywateli. – Jest wiele miejsc, o których wiemy z przekazów, w których są prochy zamordowanych więźniarek. Nie możemy zmobilizować rządu polskiego, by dokonać tam prac archeologicznych i upamiętnić je. I zastanowić się, czy nie powinien tam powstać pomnik. Poza tym jeżeli idzie o odszkodowania ze strony Niemiec, to istnieją tam firmy, które wykorzystywały prace więźniarek. Dlaczego nie zwrócić się do nich o współuczestniczenie w zadośćuczynieniu?
Drugi panel zatytułowany był „Sprawiedliwość historyczna i odpowiedzialność za skutki II wojny światowej”. Uczestniczyli w nim prof. Konrad Wnęk, europoseł Arkadiusz Mularczyk i Stanisław Brzeźniak. Rozmawiano w nim m.in. o raporcie o stratach przygotowanym przez posła Mularczyka, a także o tym, czy Polska faktycznie zrzekła się reparacji od Niemiec czy też nie, czy istnieje w ogóle taki dokument, czy jest tylko „faktem prasowym” według określenia prof. Wnęka. – Rząd RFN i NRD nie otrzymały żadnego zrzeczenia się przez Polskę odszkodowań – zaznaczył profesor.
Wraz z Konferencją funkcjonowała wystawa „Raport o stratach poniesionych przez Polskę w wyniku agresji i okupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej 1939-1945” przygotowana przez Instytut Strat Wojennych im. Jana Karskiego.
Zarząd Regionu Małopolskiego NSZZ „Solidarność” na uroczystościach reprezentował Daniel Pokuta zastępca przewodniczącego Regionu.
