1 tydzień temu
Zwolnienie lekarskie — L4 — to instytucja, która w polskich realiach jest jednocześnie powszechna i szczególnie wrażliwa. Z jednej strony — fundament socjalnej ochrony pracownika, prawo do leczenia bez ryzyka utraty środków do życia. Z drugiej — pole nadużyć, które przez lata pozostawały trudne do wykrycia i kosztowały system ubezpieczeń społecznych setki milionów złotych rocznie. Praktyka kontrolna Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ostatnich latach systematycznie się zaostrza — w ramach uprawnień, które posiadał już wcześniej, a które ZUS coraz aktywniej wykorzystuje. Warto wiedzieć, co dokładnie zostaje sprawdzone w trakcie kontroli i jakie konsekwencje grożą za naruszenie zasad korzystania ze zwolnienia.
ZUS uzyskał praktycznie nieograniczone narzędzia do kontroli zwolnień lekarskich. Bardzo gwałtownie może zweryfikować nieprawidłowości, co skutkować może odebraniem zasiłku chorobowego.
Dzięki nowelizacji ustawy z 18 września ZUS zyskał jeszcze więcej możliwości związanych z weryfikacją zwolnień lekarskich. Większość nowych uprawnień zacznie działać od 1 stycznia 2022
Jakie nowe uprawnienia zyskali kontrolerzy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych?
Wachlarz uprawnień ZUS został poszerzony o dodatkowe kontrole, w tym możliwość powoływania i przesłuchiwania świadków. Udzielenie informacji w tym przypadku będzie obowiązkowe.
Zgodnie z interpretacją nowych przepisów, ZUS będzie mógł potwierdzić okoliczności zawarte w oświadczeniach ubezpieczonych i weryfikować prawidłowe wykorzystanie L4.
Nowe przepisy zakładają:
- umożliwienie skierowania przez ZUS przy użyciu środków komunikacji elektronicznej osoby przebywającej na zwolnieniu lekarskim na badanie do lekarza orzecznika/konsultanta w celu potwierdzenia czy L4 zostało przyznane prawidłowo;
- możliwość otrzymania przez ZUS danych i informacji w zakresie niezbędnym do m.in ustalenia prawa do zasiłków, ich wysokości od ubezpieczonych i płatników składek, którzy są zobowiązani bezpłatnie je udostępnić (od 1 stycznia 2022 roku).
Inne możliwości weryfikacji przez ZUS:
- na podstawie zbieranych danych ZUS może sprawdzić czy pracownik w czasie zwolnienia lekarskiego nie pracował w tym czasie w innym miejscu;
- współmałżonek a także sąsiedzi i znajomi mogą być pytani przez ZUS czy w trakcie trwania L4 chorujący nie wykonywał niedozwolonych w tym czasie czynności, np. remontu;
- kontrolerzy będą mogli sprawdzić logowanie telefonu oraz do portali społecznościowych w czasie trwania zwolnienia lekarskiego;
- w przypadku, gdy chorujący w czasie L4 wyjechał na wakacje, ZUS będzie mógł wystąpić np. do biura podróży z prośbą o udostępnienie danych, gdzie dana osoba przebywa.
Źródło: Rynek Zdrowia
Najczęściej zadawane pytania o kontrole L4 przez ZUS
Kto i w jakim trybie kontroluje wykorzystanie L4?
Kontrolę schematy wykorzystywania zwolnienia lekarskiego prowadzą dwa podmioty: pracodawca (jeżeli zgłosił do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 osób, sam wypłaca zasiłek) oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w pozostałych przypadkach lub gdy pojawia się podejrzenie nadużycia). Podstawową formą kontroli jest wizyta kontrolera w miejscu wskazanym przez ubezpieczonego jako miejsce pobytu w czasie zwolnienia. Kontroler sprawdza, czy ubezpieczony rzeczywiście tam przebywa, oraz to, czy sposób korzystania ze zwolnienia jest zgodny z jego celem.
Co dokładnie ZUS sprawdza w czasie kontroli?
ZUS bada, czy ubezpieczony nie wykonuje pracy zarobkowej (w tym pracy „na boku”), czy nie wykorzystuje zwolnienia niezgodnie z jego celem (np. wyjazd urlopowy, prowadzenie remontu, działalność na rzecz innej firmy), oraz czy stan zdrowia rzeczywiście uzasadnia niezdolność do pracy. W razie wątpliwości ZUS może skierować ubezpieczonego na badanie przez lekarza orzecznika ZUS — który ma uprawnienie do oceny, czy zwolnienie zostało wystawione zasadnie i czy ma być utrzymane.
Czy ZUS może żądać informacji od osób trzecich?
W postępowaniu kontrolnym ZUS może zbierać informacje od pracodawcy ubezpieczonego, od innych ubezpieczonych w tej samej firmie, od podmiotów leczniczych prowadzących leczenie pacjenta. ZUS nie ma natomiast uprawnień prokuratorskich — nie może w trybie administracyjnym żądać danych o lokalizacji telefonu komórkowego ani danych z systemów telekomunikacyjnych. Takie informacje pozyskuje się wyłącznie w postępowaniach karnych — gdyby sprawa zwolnienia była przedmiotem dochodzenia za poświadczenie nieprawdy lub oszustwo.
Jakie konsekwencje grożą za nadużycie L4?
Pierwsza i najczęstsza — utrata prawa do zasiłku chorobowego za okres zwolnienia, w którym stwierdzono naruszenie. ZUS może też nakazać zwrot pobranych już świadczeń wraz z odsetkami. Druga konsekwencja — kara dyscyplinarna ze strony pracodawcy, włącznie z dyscyplinarnym rozwiązaniem umowy z winy pracownika. Trzecia — jeżeli ubezpieczony świadomie wprowadził lekarza w błąd, by uzyskać zwolnienie, może odpowiadać karnie za poświadczenie nieprawdy (art. 271 Kodeksu karnego) lub oszustwo (art. 286 KK).
Czy każdy na L4 musi siedzieć tylko w domu?
Nie. Cel zwolnienia lekarskiego to powrót do zdrowia — a ten może wymagać czynności poza domem: wizyta u lekarza, badania, apteka, rehabilitacja, spacer na świeżym powietrzu zalecony przez lekarza. Zakaz dotyczy aktywności sprzecznych z istotą choroby: pracy zarobkowej, jazdy na nartach z kontuzją kręgosłupa, biegania w trakcie zwolnienia za zerwane więzadło. To, czy konkretne zachowanie jest dopuszczalne, ocenia ZUS w kontekście konkretnej diagnozy oraz w kontekście wpisu lekarza wystawiającego zwolnienie (m.in. kod stanu „A” lub „B” — chory powinien leżeć, lub chory może chodzić).
Jak się przygotować — krótko
Najważniejsza zasada: jeżeli jesteś na L4 — pozostań w trybie chorego. Nie podejmuj pracy „na boku”, nie wyjeżdżaj na wycieczki, których nie da się uzasadnić leczeniem. jeżeli musisz wyjść z domu, zachowaj logikę zalecenia lekarskiego (apteka, lekarz, krótki spacer). W razie konieczności zmiany miejsca pobytu w czasie zwolnienia (np. wyjazd do rodziny na rekonwalescencję) — zgłoś to ZUS i pracodawcy w ciągu 3 dni od zaistnienia okoliczności. Dla zdecydowanej większości uczciwie chorujących pracowników kontrole ZUS są tym, czym powinny być — narzędziem ochrony systemu przed marginalnymi przypadkami nadużyć.
