Mirosław Górczyński

Plan działań w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego na lata 2022–2025

Celem opracowanego przez MEN we współpracy z innymi resortami Planu działań w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego na lata 2022–2025 było przygotowanie pracowników na potrzeby nowoczesnej gospodarki. To kontynuacja rozpoczętej w 2019 r. reformy kształcenia zawodowego. Plan działań uwzględniał wyzwania stojące przed kształceniem zawodowym, wynikające z przemian gospodarczych, rozwoju nowych technologii i postępującej cyfryzacji, i koncentrował się na pięciu obszarach, takich jak:

• rozwój umiejętności zawodowych (aktualizacja podstaw programowych, cyfryzacja egzaminów, wdrażanie mikrokwalifikacji, wsparcie osób z niepełnosprawnościami, rozwój kompetencji zielonych i cyfrowych),
• kadry dla edukacji zawodowej (doskonalenie nauczycieli, wsparcie uczelni zawodowych, promocja platform EPALE),
• doradztwo zawodowe i promocja (Europass, Euroguidance, konkursy umiejętności, EuroSkills),
• mechanizmy współpracy (Branżowe Centra Umiejętności, sektorowe rady kompetencji, monitoring karier, mobilność edukacyjna),
• uczenie się przez całe życie w regionach (współpraca z samorządami wojewódzkimi, projekty regionalne).

Działania te były zgodne z zaleceniem Rady UE z 2020 r. i stanowiły odpowiedź na potrzebę zwiększenia konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności systemu edukacyjnego.

Kryzys umiejętności wyzwaniem dla Europy

Komisja Europejska w komunikacie z marca 2025 r. wskazuje na pogłębiający się kryzys umiejętności wynikający przede wszystkim z niedoborów wykwalifikowanej siły roboczej, braków w umiejętnościach cyfrowych, niskiej atrakcyjności edukacji zawodowej oraz spadku liczby ludności w wieku produkcyjnym. Brak szybkich działań w tym zakresie może ograniczyć wzrost gospodarczy, innowacyjność i zdolność Europy do reagowania na kryzysy.

Strategia „Unia umiejętności”

Właśnie ta diagnoza Komisji Europejskiej w obszarze kapitału ludzkiego i umiejętności (wyzwań w zakresie zarządzania talentami) jest podstawą stworzenia strategii „Unia umiejętności” („Union of Skills”), która ma wzmocnić konkurencyjność UE poprzez inwestycje w kapitał ludzki. Inicjatywa ta ma zapewnić obywatelom państw Unii dostęp do wysokiej jakości edukacji i szkoleń (innowacyjne i atrakcyjne kształcenie zawodowe dostępne dla wszystkich, a rozwój edukacji STEM jako fundamentu kompetencji przyszłości), wspierać uczenie się przez całe życie (mikropoświadczenia jako elastyczna forma potwierdzania kompetencji, Indywidualne Rachunki Szkoleniowe jako narzędzia do zarządzania własną ścieżką edukacyjną), ułatwiać mobilność zawodową w UE (harmonizacja systemów kwalifikacji) oraz przyciągać talenty spoza Unii (unijna pula talentów i strategia wizowa dla studentów i pracowników spoza UE, europejskie obserwatorium umiejętności jako źródło danych i analiz).

„Unia umiejętności” – najważniejsze umiejętności

Systemy kształcenia i szkolenia mają najważniejsze znaczenie dla zapewnienia obywatelom Unii realnych szans na dobre życie i zatrudnienie. Komisja Europejska planuje wdrożenie pilotażowego programu rozwijania podstawowych umiejętności, takich jak: czytanie, pisanie, matematyka, nauki przyrodnicze, kompetencje cyfrowe i obywatelskie. We współpracy z państwami członkowskimi opracowane zostaną również konkretne działania wspierające dzieci i młodzież mające trudności w nauce.

Rozwój edukacji w dziedzinach STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Maths) ma przygotować obywateli do transformacji cyfrowej i ekologicznej. Szczególny nacisk kładzie się na zwiększenie udziału kobiet w tych dziedzinach.

Upskilling (rozwijanie posiadanych umiejętności) i reskilling (zdobywanie zupełnie nowych kompetencji) stają się najważniejsze dla rozwoju zawodowego. Komisja Europejska dąży do tego, aby uczenie się przez całe życie stało się powszechną praktyką – niezależnie od wieku, poziomu wykształcenia czy statusu zawodowego.

Rozwój narzędzi takich jak Europass czy system Europass Digital Credentials umożliwi automatyczne rozpoznawanie, porównywanie i uwierzytelnianie kwalifikacji w sposób transparentny i zrozumiały zarówno dla pracodawców, jak i instytucji edukacyjnych. Działania te mają ułatwić obywatelom UE mobilność edukacyjną i zawodową – przenoszenia umiejętności i kwalifikacji w całej UE. Dużego znaczenia nabiorą w przyszłości cyfrowe poświadczenia kwalifikacji, mikropoświadczenia oraz indywidualne rachunki szkoleniowe jako element polityk na rzecz edukacji i szkolenia zawodowego.

Unia Umiejętności ma wzmocnić zdolność UE do przyciągania i zatrzymywania strategicznych talentów, zarówno wewnątrz Unii, jak i spoza niej. W ramach tych działań Komisja Europejska ogłosi pilotażowy nabór wniosków w programie „Maria Skłodowska-Curie – Wybierz Europę”, by zachęcić naukowców do pracy w Europie. Planowane jest także uruchomienie unijnej puli talentów oraz przedstawienie nowej strategii wizowej dla studentów i pracowników spoza UE.

Oczekiwane efekty do 2030 roku

Komisja Europejska spodziewa się, iż podjęte działania doprowadzą do zmniejszenia liczby obywateli z niskim poziomem umiejętności podstawowych oraz zwiększenia liczby uczniów w obszarach STEM na poziomie podstawowym i średnim, studentów STEM na poziomie trzecim (w tym kobiet) i doktorantów w ICT.

Wyzwania dla Polski po 2025 roku

Aby sprostać nowym wymaganiom, Polska powinna rozwinąć system mikropoświadczeń jako odpowiedź na potrzebę szybkiego zdobywania kompetencji, wzmocnić doradztwo zawodowe i edukację karierową (szczególnie na poziomie oświatowym, z wykorzystaniem narzędzi cyfrowych), zwiększyć udział edukacji STEM poprzez kampanie informacyjne i wsparcie dla kobiet, zintegrować działania z europejskimi inicjatywami, w tym z EU VET i ILA, oraz wspierać Wojewódzkie Zespoły Koordynacji (WZK) jako lokalne centra wdrażania Zintegrowanej Strategii Umiejętności (ZSU 2030).

Strategia „Unia umiejętności” to nie tylko odpowiedź na kryzys kompetencyjny, ale także wizja Europy, która inwestuje w ludzi. Polska, mając za sobą solidne działania z lat 2022–2025, stoi przed szansą, by stać się liderem w adaptacji tej strategii.

Posłuchaj podcastu z udziałem pana Mirosława Górczyńskiego
Doradztwo kariery – nowe spojrzenie na doradztwo zawodowe

Artykuły w Kwartalniku 3/2025 dot. sektora energetycznego:

• Zielone kwalifikacje przyszłości: dlaczego kompetencje z obszaru zrównoważonego rozwoju są najważniejsze dla energetyki w Polsce? Dawid Kacperski
• Im głębiej w las, tym więcej odcieni zieleni, czyli zielone kompetencje okiem eksperta SRK dla Energetyki, Nikon Gawryluk
• Wpływ transformacji energetycznej na kwalifikacje zawodowe w sektorze ciepłownictwa, Andrzej Gołdasz
• Aktualizacja Sektorowej Ramy Kwalifikacji dla Energetyki w kontekście efektywności energetycznej, dr inż. Radosław Żyłka
• Nowe spojrzenie na kompetencje w sektorze energetycznym, Urszula Szulc, IBE PIB
• Sektorowa Rama Kwalifikacji dla Energetyki (SRK EN), IBE PIB