Dominika Brożek

Po co kwalifikacje w ZHP?

Harcerstwo od lat rozwija kompetencje, które w dorosłym życiu są wyjątkowo cenne: umiejętność pracy w grupie, organizacja wydarzeń, prowadzenie zajęć z wykorzystaniem metod aktywizujących, uczenie w działaniu czy odpowiedzialność za innych. Kiedy w 2016 r. Związek Harcerstwa Polskiego został zaproszony do rozmów o Zintegrowanym Systemie Kwalifikacji (ZSK), gwałtownie dostrzeżono, iż idee systemu świetnie korespondują z tym, co od lat robią instruktorzy w ramach działań w organizacji.

Podczas pierwszych spotkań z Instytutem Badań Edukacyjnych instruktorki i instruktorzy harcerscy zetknęli się z nowymi pojęciami, takimi jak: efekty uczenia się, walidacja, kwalifikacje rynkowe (obecnie: kwalifikacje wolnorynkowe). Okazało się jednak, iż łatwo przełożyć je na harcerską praktykę, ponieważ w strukturach ZHP funkcjonują: mapa kompetencji, odznaki kadry kształcącej czy system stopni instruktorskich. Zrodził się pomysł, by umiejętności zdobywane w drużynach i zespołach mogły być formalnie potwierdzone i doceniane przez pracodawców.

Pierwszym krokiem stało się opracowanie dwóch kwalifikacji wolnorynkowych:

• Prowadzenie szkoleń metodami aktywizującymi (Prowadzenie szkoleń metodami aktywizującymi), która jest kierowana do harcerskich trenerów, czyli kadry kształcącej,
• Prowadzenie pracy wychowawczej z grupą (Prowadzenie pracy wychowawczej z grupą), która jest kierowana do wychowawców – drużynowych.

Opisy kwalifikacji powstawały miesiącami przy współpracy ekspertów IBE oraz instruktorów ZHP, którzy tłumaczyli specyfikę harcerskiej metody. Efektem tej pracy było włączenie wyżej wspomnianych kwalifikacji do ZSK w 2018 r. oraz 2020 r.

Jakość w ZSK

Sama kwalifikacja to jedno, ale równie ważne jest zapewnienie jakości procesu jej zdobywania. Dlatego ZHP stworzył Instytucję Certyfikującą (IC ZHP), która zajmuje się walidacją, czyli potwierdzaniem, iż kandydatki i kandydaci faktycznie posiadają wymagane kompetencje.

Wymagało to przygotowania szczegółowej dokumentacji: scenariuszy walidacji, procedur, wewnętrznego systemu zapewnienia jakości oraz narzędzi dla asesorów. Instruktorki i instruktorzy pracujący przy IC ZHP przeszli specjalne szkolenia, m.in. z oceniania, prowadzenia wywiadów czy analizy dowodów w dokumentacji portfolio.

Współpraca z IBE, wykorzystanie metod takich jak Design Thinking i Service Blueprint oraz liczne konsultacje ze środowiskiem sprawiły, iż materiały wypracowane w ZHP stały się w niektórych przypadkach wzorem również dla innych instytucji rozwijających kwalifikacje wolnorynkowe.

Proces na poziomie państwowym nie był prosty: konsultacje, odpowiedzi na uwagi, formalności, wyznaczenie podmiotu zewnętrznego zapewniania jakości (PZZJ). Pandemia, podczas której miała miejsce znaczna część etapu weryfikacji opisów kwalifikacji, dodatkowo spowolniła prace – podpisanie umów z PZZJ zajęło ponad dwa lata. Mimo to ZHP konsekwentnie budował kompetencje zespołu, szkolił asesorów i przygotowywał kolejne etapy wdrażania. Dzięki temu zapewniona jest jakość i ten sam standard walidacji niezależnie od przeprowadzających ją osób.

Od momentu uzyskania uprawnień do walidacji wspomnianych dwóch kwalifikacji ZHP współpracował z PZZJ. W ramach umowy odbyło się spotkanie w siedzibie IC ZHP i weryfikacja prowadzonej dokumentacji. Przedstawiciel PZZJ pojawił się także podczas walidacji i jako obserwator wziął udział w prowadzonym wywiadzie.

Aktualnie IC ZHP korzysta także z narzędzi opracowanych przez IBE, w tym z aplikacji e-raporty ZRK, za pośrednictwem której składane są kwartalne informacje dotyczące przeprowadzonych walidacji i wydanych certyfikatów. Aplikacja jest wykorzystywana także jako baza i generator certyfikatów oraz służy do opracowywania ewaluacji z działania instytucji certyfikującej.

Perspektywy rozwoju ZSK

Dziś ZHP ma uprawnienia do prowadzenia certyfikacji obu opracowanych przez siebie kwalifikacji i rozwija ich dostępność nie tylko dla swojej kadry. Kwalifikacją Prowadzenie szkoleń metodami aktywizującymi zainteresowani są przede wszystkim trenerzy, czyli kadra kształcąca, ale nie tylko. Firmy szkoleniowe realizujące swoje usługi za pośrednictwem Bazy Usług Rozwojowych, chcąc pozyskać dofinansowanie na swoje szkolenia, są zobowiązane zapewnić usługę zakończoną certyfikacją, np. w ramach ZSK, i z tego powodu nawiązują współpracę z IC ZHP.

Pojawiają się także pomysły na przyszłość związane z rozwojem ZHP poprzez nowe kwalifikacje potwierdzane w ramach ZSK. Instytucja Certyfikująca ZHP opisała kolejne dwie kwalifikacje – jedną związaną z wdrażaniem standardów ochrony małoletnich, a drugą dotyczącą koordynowania lokalnych projektów społecznych. Proces ich weryfikacji jest na zaawansowanym etapie.

ZHP konsekwentnie rozwija swoje kompetencje w ZSK, a efekty tej pracy będą widoczne przez lata – wszędzie tam, gdzie młodzi dorośli będą chcieli pokazać swoje „sprawności na całe życie” zdobyte w harcerstwie.

Więcej o Instytucji Certyfikującej ZHP można przeczytać na oficjalnej stronie Instytucja Certyfikująca ZHP.

Posłuchaj podcastu z udziałem pani Dominiki Brożek
Kwalifikacje w ZHP

Artykuły w Kwartalniku ZSK 4/2025 o instytucjach certyfikujących:

Ilona Abramowicz – 10 lat ZSK w praktyce: doświadczenia instytucji certyfikującej w branży handlowej

Jolanta Roszczyk – Stowarzyszenie Księgowych w Polsce w działaniach ZSK

Dominika Brożek – Kwalifikacje w Związku Harcerstwa Polskiego, czyli sprawności na całe życie