Spółki komunalne w województwie małopolskim były dobrze przygotowane do realizacji zadań publicznych, jednak kontrola Najwyższej Izby Kontroli wykazała liczne nieprawidłowości dotyczące nadzoru właścicielskiego, wynagrodzeń władz spółek, udzielania zamówień publicznych oraz gospodarowania środkami publicznymi.
Dobrze realizowały zadania dla mieszkańców
NIK pozytywnie oceniła przygotowanie organizacyjne siedmiu skontrolowanych spółek komunalnych. Spółki zapewniały ciągłość dostaw usług publicznych oraz prawidłowo realizowały zadania inwestycyjne i remontowe. Kontrolowane inwestycje o wartości blisko 60 mln zł oraz remonty za ponad 52 mln zł wykonano zgodnie z zawartymi umowami i przeznaczeniem.
Nie wszystkie działania mieściły się w ustawowych zadaniach
Kontrolerzy stwierdzili, iż część spółek prowadziła działalność wykraczającą poza zadania użyteczności publicznej. Dotyczyło to m.in. świadczenia usług niezwiązanych bezpośrednio z podstawowymi zadaniami gmin oraz wykonywania usług dla innych samorządów bez wymaganych porozumień.
Zdaniem NIK mogło to wpływać na konkurencyjność rynku i było akceptowane przez organy właścicielskie mimo braku spełnienia ustawowych przesłanek.
Nieprawidłowości w zamówieniach i wydatkach
We wszystkich kontrolowanych spółkach wykryto uchybienia związane z udzielaniem zamówień publicznych. W sześciu spółkach naruszono przepisy Prawa zamówień publicznych lub regulacje wewnętrzne przy udzielaniu zamówień o łącznej wartości 19,4 mln zł.
NIK negatywnie oceniła także wydatkowanie około 2,5 mln zł na usługi zewnętrzne. W części przypadków brakowało dokumentacji potwierdzającej zakres wykonanych prac, zlecano usługi doradcze mimo posiadania własnych specjalistów, a część usług public relations nie została wykorzystana zgodnie z zawartymi umowami.
Darowizny bez jasnych zasad
Kontrola wykazała również, iż spółki przekazały darowizny o wartości około 2,1 mln zł, z czego zdecydowana większość finansowała przedsięwzięcia niezwiązane z podstawową działalnością spółek komunalnych. Decyzje podejmowano często uznaniowo, bez przyjętych procedur i wewnętrznych regulacji.
Wynagrodzenia niezgodne z przepisami
Jednym z najpoważniejszych ustaleń kontroli były nieprawidłowości dotyczące wynagradzania członków zarządów i rad nadzorczych.
NIK stwierdziła przypadki zawyżania wynagrodzeń, nieprawidłowego naliczania świadczeń dodatkowych oraz wypłat odpraw i odszkodowań niezgodnych z obowiązującymi przepisami. W Krakowie wynagrodzenia części członków zarządów zostały ustalone powyżej ustawowych limitów, co skutkowało ich zawyżeniem o blisko 1 mln zł. Łącznie wykryto także nieprawidłowości dotyczące wynagrodzeń członków rad nadzorczych oraz wypłaty świadczeń dodatkowych.
Nadzór właścicielski wymaga wzmocnienia
Zdaniem NIK organy wykonawcze kontrolowanych gmin nie sprawowały nad spółkami wystarczająco skutecznego nadzoru właścicielskiego. Dotyczyło to m.in. monitorowania działalności spółek, zasad powoływania władz, nadzoru nad wynagrodzeniami oraz kontroli działalności wykraczającej poza zadania publiczne.
Izba skierowała także zawiadomienia do prokuratury dotyczące podejrzenia działania na szkodę dwóch spółek oraz zawiadomienia do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych w związku z naruszeniami przepisów przy udzielaniu zamówień.
Komentarz redakcji
Raport Najwyższej Izby Kontroli pokazuje, iż większość skontrolowanych spółek prawidłowo realizuje zadania ważne dla mieszkańców, jednak skuteczność ich funkcjonowania zależy nie tylko od jakości świadczonych usług, ale również od przejrzystego zarządzania i odpowiedzialnego nadzoru właścicielskiego.
Nieprawidłowości dotyczące wynagrodzeń, zamówień publicznych czy wydatkowania środków publicznych pokazują, iż standardy corporate governance powinny obowiązywać również w spółkach komunalnych. Transparentność finansów, przestrzeganie prawa i skuteczny nadzór właścicielski pozostają kluczowymi warunkami budowania zaufania mieszkańców do samorządowych instytucji.
Redakcja Liderów Innowacyjności
