Raport „Twoje kompetencje przyszłości w świecie AI” to analiza sytuacji na rynku pracy, który zmienia się niemal z dnia na dzień pod wpływem cyfryzacji, automatyzacji zadań i coraz szerszego wykorzystania sztucznej inteligencji. Zmieniać się będzie także model pracy – w przyszłości zatrudnienie na etacie u jednego pracodawcy będzie coraz rzadsze, a zadania w coraz większym stopniu będą obejmowały współpracę z maszynami i systemami opartymi na algorytmach. W związku z tym konieczne jest ciągłe podnoszenie kwalifikacji, a czasami wręcz przekwalifikowanie się. Raport przedstawia, bazując na wielu uznanych źródłach, przegląd najbardziej pożądanych i „przyszłościowych” umiejętności pracowników.
Odpowiedzią na zdiagnozowane w raporcie potrzeby szkoleniowe jest oferta bezpłatnych kursów dla dorosłych w ramach projektu „Twoje Kompetencje Przyszłości” realizowanego przez Uniwersytet SWPS i Konfederację Lewiatan ze środków Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. Pierwszy z nich rusza już w marcu, a kolejne w kwietniu.
– Rynek pracy ewoluuje dziś szybciej niż kiedykolwiek. Uczenie się przez całe życie przestało być opcją, a stało konieczną inwestycją w siebie. Nasze kursy wychodzą naprzeciw tym potrzebom. We współpracy z Konfederacją Lewiatan tworzymy programy, które realnie zwiększają kompetencje zawodowe dorosłych, najważniejsze dla zatrudnienia i przedsiębiorczości. Łączymy akademicką wiedzę z praktyką biznesową, żeby wyposażyć uczestników w umiejętności, dzięki którym nie wypadną z rynku pracy – mówi Małgorzata Rusin, wicedyrektorka Centrum Edukacji Otwartej Uniwersytetu SWPS, kierowniczka projektu „Twoje kompetencje przyszłości”.
Marzena Chmielewska, zastępczyni dyrektor generalnej Konfederacji Lewiatan: – Z perspektywy pracodawców coraz mniej liczy się wyłącznie to, czego ktoś nauczył się „na starcie”. Ważniejsze jest, jak gwałtownie potrafi uzupełniać wiedzę, adaptować się do nowych warunków i przekładać teorię na działanie. Na znaczeniu zyskują kompetencje krytycznego i strategicznego myślenia: umiejętność selekcjonowania informacji, analizowania danych i zależności, oceny ryzyk oraz podejmowania trafnych decyzji w warunkach niepewności. To coraz częściej przesądza o jakości pracy i skuteczności organizacji. Dlatego jako przedstawiciele pracodawców współpracujemy z USWPS: chcemy wspierać rozwój nowych modeli kształcenia i ścieżek edukacyjnych, które realnie odpowiadają na potrzeby rynku pracy i wyzwania technologiczne, także te związane z AI.
Wiedza, która gwałtownie się dezaktualizuje
Polska należy do państw o jednym z najwyższych w Europie wskaźników udziału miejsc pracy zagrożonych automatyzacją. Raport DESI z 2024 r. wskazuje, iż zajmujemy dopiero 22. miejsce w Unii Europejskiej pod względem posiadanych ponadpodstawowych umiejętności cyfrowych. Natomiast analizy OECD lokują nasz kraj na 9. pozycji wśród 34 państw członkowskich tej organizacji w kontekście pilnej potrzeby zwiększenia kompetencji i umiejętności osób dorosłych.
– w tej chwili absolwent kończąc edukację, ma umiejętności, które zdezaktualizują się w ciągu kilku lat, o ile w ogóle na starcie przystają do wymagań rynku pracy. Tym ważniejszy jest rozwój elastycznego ekosystemu edukacyjnego, umożliwiającego skuteczne i szybsze niż dotychczas nabywanie nowych kompetencii – mówi dr hab. Agata Dębowska, prof. USWPS, dyrektorka Centrum Edukacji Otwartej Uniwersytetu SWPS.
Według szacunków z raportu Future of Jobs (World Economic Forum), aż sześciu na dziesięciu pracowników będzie wymagało szkolenia przed 2027 r., a tylko połowa zatrudnionych ma w tej chwili dostęp do odpowiednich możliwości szkoleniowych.
Kompetencje, które będą się liczyć
W tej sytuacji kluczowego znaczenia nabierają kompetencje, które odróżniają ludzką pracę od zadań realizowanych przez systemy informatyczne, roboty czy sztuczną inteligencję i sprawiają, iż człowiek będzie trudny do zastąpienia. Najogólniej – np. w ślad za raportem DELab UW – można je podzielić na trzy kategorie: kompetencje poznawcze (kognitywne), kompetencje społeczne oraz kompetencje techniczne (cyfrowe).
Do pierwszej grupy zalicza się np. nieszablonowe myślenie, zdolności analityczne, odpowiedzialne podejmowanie ryzyka. Kompetencje społeczne to m.in. umiejętności interpersonalne, które wiążą się z komunikowaniem i współpracą w zespole, zdolnością do rozwiązywania konfliktów, prowadzenia negocjacji, budowania relacji, a także postawą etyczną i odpowiedzialnością społeczną. Wraz z rozwojem nowych technologii ważne będą też kompetencje związane ze światem cyfrowym, np. ocena wiarygodności źródeł wiedzy, interpretowanie faktów (także tam, gdzie informacje są sprzeczne) czy też umiejętność koncentracji w sytuacji wielu rozpraszających uwagę czynników.
– Widzimy też, iż rośnie zapotrzebowanie na umiejętności związane z pracą w modelu projektowym. W wielu firmach praca coraz rzadziej ma charakter powtarzalny – częściej polega na realizacji konkretnych zadań w interdyscyplinarnych zespołach, w krótkich cyklach, pod presją czasu i przy ograniczonych zasobach. Dlatego najważniejsze stają się umiejętności planowania, priorytetyzacji i współpracy. Kompetencje projektowe – w tym myślenie projektowe i uporządkowane prowadzenie procesów – stają się fundamentem efektywności – mówi Marzena Chmielewska.
W dzisiejszych czasach cenne są też: gotowość do uczenia się przez całe życie, samodzielność w doskonaleniu się i proaktywne podejście do rozwoju zawodowego. W zmieniającym się świecie technologii i zasad pracy coraz ważniejsza jest tzw. wiedza transferowalna, która dotyczy uniwersalnych umiejętności możliwych do wykorzystania w różnych branżach, zawodach, rolach czy sytuacjach. Właśnie z tego względu, iż nie jest ona przypisana do jednej specjalizacji, z łatwością da się ją przetransferować i wykorzystać w wielu obszarach.
– W projekcie „Twoje kompetencje przyszłości” podążamy za definicją Future Skills, opracowaną w wyniku serii badań[1]. Określa ona jako przyszłościowe umiejętności, które pozwalają na rozwiązywanie w samodzielny sposób złożonych problemów w różnych, coraz nowszych kontekstach. Można się ich wyuczyć i dzięki nim działać z sukcesem – mówi dr hab. Agata Dębowska, prof. USWPS.
Ta klasyfikacja dzieli najważniejsze kompetencje na trzy obszary. Pierwszy z nich jest związany z rozwojem jednostki i jej zdolnością do adaptacji oraz uczenia się. Ważne jest tu kształtowanie takich cech, jak np. poczucie własnej skuteczności, refleksyjność, decyzyjność, inicjatywa, elastyczność, a także etyczne postępowanie. Obszar drugi to kompetencje związane z rozwojem produktów, które odnoszą się do działania twórczego i analitycznego. Tu liczy się m.in. myślenie projektowe (design thinking), innowacyjność, kompetencje cyfrowe. Ostatni obszar dotyczy pracy w zespole i kładzie nacisk na takie umiejętności, jak np. kooperacja czy komunikacja.
Platforma, która pomoże w rozwoju
Projekt „Twoje kompetencje przyszłości” to odpowiedź na zapotrzebowanie rynku pracy na opisane w raporcie kompetencje. Uniwersytet SWPS w partnerstwie z Konfederacją Lewiatan uruchamiają bezpłatne kursy dla dorosłych w wieku 18-64 lata. Zapisać może się każdy, choć lista miejsc jest ograniczona. Planowane jest przeszkolenie 1600 osób.
– Na nowoczesnej platformie edukacyjnej OpenEdu będziemy stopniowo uruchamiać bezpłatne kursy w ramach projektu. Rekrutacja do pierwszego już trwa. To 12-tygodniowe intensywne szkolenie typu Boot Camp dla osób, które chcą podjąć nowe role w miejscu pracy. Nauczą się, jak stosować analizę danych w biznesie i będą mogły przećwiczyć nowe umiejętności w praktyce. Zajęcia w formule hybrydowej zaczną się już na początku marca – zapowiada Małgorzata Rusin.
Planowane są też bloki krótszych, synchronicznych i asynchronicznych kursów typu Open Cycle pozwalające na podniesienie kwalifikacji w takich obszarach, jak myślenie projektowe, myślenie systemowe, myślenie innowacyjne i kompetencje cyfrowe. Uczestnicy będą mogli wybrać z oferty cztery takie kursy. Wśród proponowanych są np.: Budowanie kultury innowacji; Jak być kreatywnym?; Empatia w myśleniu i działaniu; Od Opinii do Danych: Budowanie Kultury Eksperymentowania; Social media w biznesie; Jak używać nowych technologii, aby skuteczniej nauczyć się języka?
Zajęcia poprowadzą doświadczeni wykładowcy akademiccy oraz eksperci z branży biznesowej. Kursy zostały zaprojektowane tak, aby wyjść naprzeciw trudnościom, które wskazywali w badaniach uczestnicy[2], np. brakiem odpowiedniej oferty w ich miejscowościach, problemem z pogodzeniem aktywności zawodowej i obowiązków domowych z terminem szkolenia, brakiem praktycznego kontekstu podawanej wiedzy. Dlatego kursy w projekcie „Twoje kompetencje przyszłości” są zdalne, asynchroniczne, oferują rozbudowane i spersonalizowane ścieżki edukacyjne, a także interaktywne narzędzia weryfikujące wiedzę. Po ukończeniu szkolenia uczestnicy uzyskają certyfikaty.
Więcej informacji i zapisy na kursy na stronie projektu „Twoje kompetencje przyszłości”
[1] Badania pt. Next Skills przeprowadziła grupa robocza ds. cyfrowej transformacji edukacji i uczenia się (Research Group NextEducation) (Ehlers, 2020; Ehlers & Eigbrecht, 2024).
[2] Badanie z 2023 r. wśród 150 uczestników kursów i szkoleń, oferowanych przez Uniwersytet SWPS
Projekt „Twoje kompetencje przyszłości” jest finansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027. Nasza uczelnia uzyskała wsparcie na jego realizację w ramach konkursu Narodowego Centrum Badań i Rozwoju.
