2 godzin temu
Donald Trump nie jest przyczyną kryzysu zachodniego świata, ale jego konsekwencją. Amerykańska gospodarka rozwija się szybciej niż europejska, ale rosnące koszty życia, wojna z Iranem i niezadowolenie części wyborców stawiają republikanów w trudnej sytuacji przed wyborami do Kongresu. Jednocześnie Stany Zjednoczone odchodzą od dotychczasowego modelu globalizacji, a świat zmierza w kierunku nowego podziału sił. – Jesteśmy w tej chwili w epoce końca amerykańskiej Europy – mówi Tomasz Wróblewski, prezes Rady Fundacji Warsaw Enterprise Institute, w podcaście na kanale 13piętro na YouTube.
Czy Donald Trump traci poparcie? „Trump jest produktem pewnych przemian”
Spadające notowania Donalda Trumpa i rosnące niezadowolenie Amerykanów wywołują pytania o przyszłość ruchu MAGA. Czy zbliżające się wybory połówkowe do Kongresu mogą oznaczać początek końca trumpizmu?
Zdaniem Tomasza Wróblewskiego takie postawienie sprawy pomija znacznie głębsze procesy, które doprowadziły Donalda Trumpa do władzy. Kryzys amerykańskiego establishmentu, deindustrializacja, napięcia społeczne i konflikty kulturowe rozpoczęły się na długo przed jego pierwszą prezydenturą.
– Donald Trump jest produktem pewnego procesu, który następował – podkreśla Wróblewski.
Jak zauważa, kolejne administracje, zarówno demokratyczne, jak i republikańskie, nie potrafiły odpowiedzieć na frustrację milionów Amerykanów, którzy zaczęli tracić poczucie wpływu na kierunek rozwoju swojego państwa.
To właśnie rozczarowanie tradycyjną polityką stworzyło przestrzeń dla ruchu MAGA. Trump zdobył poparcie nie pomimo swojego konfrontacyjnego stylu, ale w dużej mierze właśnie dzięki niemu. Jego prowokacyjne zachowania były dla wyborców potwierdzeniem, iż nie należy do establishmentu, który przez lata ignorował ich problemy.
Wróblewski dostrzega podobne mechanizmy w Europie, wskazując na rosnące poparcie dla Alternatywy dla Niemiec (AfD) czy środowiska Marine Le Pen we Francji.
Amerykańska gospodarka rośnie, ale wyborcy Trumpa nie odczuwają poprawy
Jednym z największych problemów politycznych Donalda Trumpa staje się gospodarka. Choć Stany Zjednoczone pozostają jednym z najdynamiczniej rozwijających się państw Zachodu, część społeczeństwa nie odczuwa korzyści płynących ze wzrostu gospodarczego.
Wróblewski zwraca uwagę na rosnącą przepaść między Amerykanami posiadającymi aktywa finansowe a osobami utrzymującymi się przede wszystkim z pracy.
Właściciele akcji, funduszy emerytalnych i innych inwestycji korzystają z rozwoju amerykańskiego rynku kapitałowego. Tymczasem mniej zamożni pracownicy, w tym przedstawiciele przemysłowej klasy średniej, mierzą się z rosnącymi kosztami życia.
To szczególnie istotne, ponieważ właśnie ta grupa stanowiła jeden z fundamentów poparcia dla Donalda Trumpa.
Jednocześnie prezes Rady Fundacji WEI przestrzega przed przedstawianiem amerykańskiej gospodarki jako pogrążonej w kryzysie.
– Stany Zjednoczone przeżywają ogromny wzrost gospodarczy, w dużej mierze dzięki nowym technologiom – wskazuje.
Według Wróblewskiego rzeczywista stagnacja dotyka przede wszystkim Europę, podczas gdy amerykańska gospodarka przechodzi intensywną transformację technologiczną.
Sztuczna inteligencja zmienia amerykański przemysł. Dlaczego nie przybywa miejsc pracy?
Jedną z najważniejszych obietnic Donalda Trumpa było przywrócenie produkcji przemysłowej do Stanów Zjednoczonych. Jak zauważa Wróblewski, część inwestycji rzeczywiście powróciła do USA, jednak nie przełożyło się to na zatrudnienie w skali oczekiwanej przez wyborców.
Powodem jest zmiana struktury światowej gospodarki.
Rozwój sztucznej inteligencji, robotyzacji i nowych technologii produkcyjnych sprawia, iż zwiększanie produkcji przemysłowej nie musi już oznaczać tworzenia dużej liczby miejsc pracy.
Amerykańskie przedsiębiorstwa inwestują w automatyzację, a kapitał coraz częściej kierowany jest do najbardziej innowacyjnych sektorów. Tradycyjne gałęzie przemysłu mają przez to trudniejszy dostęp do finansowania.
Wróblewski podkreśla, iż sytuacja ta zasadniczo różni się od problemów europejskiego przemysłu. W Stanach Zjednoczonych transformacja technologiczna postępuje szybko, podczas gdy Europa pozostaje w tyle pod względem wdrażania innowacji.
Nie wszystkie działania administracji Trumpa ocenia jednak pozytywnie. Szczególnie krytycznie odnosi się do nieprzewidywalnej polityki celnej.
– Podnoszenie, obniżanie tych ceł, ta huśtawka decyzyjna niewątpliwie bardzo nadwątliła zaufanie do amerykańskich rynków – zauważa.
Jego zdaniem protekcjonizm miał zachęcić przedsiębiorstwa do przenoszenia produkcji i łańcuchów dostaw do USA, ale brak przewidywalności decyzji administracji jednocześnie utrudniał planowanie inwestycji.
Wojna z Iranem. Największy polityczny błąd Donalda Trumpa?
Kolejnym czynnikiem osłabiającym poparcie dla republikanów jest konflikt z Iranem. Rosnące ceny energii i koszty wojny uderzają w amerykańskich konsumentów, a sama interwencja budzi rozczarowanie wśród części wyborców ruchu MAGA.
Donald Trump zdobywał poparcie między innymi obietnicą zakończenia amerykańskiego zaangażowania w kolejne konflikty zbrojne.
Tymczasem wojna z Iranem nie przyniosła szybkiego rozstrzygnięcia, na które liczyła jego administracja.
– Donald Trump miał nadzieję, iż to będzie krótka wojna, iż dojdzie albo do jakiejś rewolucji w Iranie, albo do załamania się rządu ajatollahów. To się nie stało – mówi Wróblewski.
Z perspektywy nadchodzących wyborów do Kongresu konflikt można więc uznać za polityczny błąd. Wróblewski zaznacza jednak, iż jego geopolityczna ocena jest bardziej skomplikowana.
Według niego osłabienie Iranu wpisuje się w szerszą strategię Stanów Zjednoczonych, której celem jest ograniczenie wpływów Chin oraz zabezpieczenie najważniejszych szlaków energetycznych.
Iran odgrywa bowiem istotną rolę w chińskim systemie dostaw surowców, a jego pozycja na Bliskim Wschodzie ma znaczenie dla bezpieczeństwa amerykańskich sojuszników, w tym Izraela i Arabii Saudyjskiej.
W ocenie Wróblewskiego, choć nie udało się osiągnąć wszystkich zakładanych celów, Iran został znacząco osłabiony, co zmieniło regionalny układ sił.
USA, Chiny i Rosja. Czy świat czeka nowa Jałta?
W rozmowie pojawia się również pytanie o przyszły porządek międzynarodowy i możliwość porozumienia między największymi mocarstwami.
Zdaniem Tomasza Wróblewskiego Stany Zjednoczone nie są już w stanie utrzymywać dotychczasowego modelu globalizacji. Wieloletnie wojny, napięcia wewnętrzne, rosnące koszty bezpieczeństwa oraz gospodarcza i militarna rywalizacja z Chinami zmuszają Waszyngton do zmiany priorytetów.
Ameryka coraz większą wagę przywiązuje do własnej półkuli oraz Bliskiego Wschodu, którego znaczenie wynika między innymi z kontroli nad dostawami energii.
Europa przestaje natomiast zajmować w amerykańskiej strategii tak centralne miejsce jak w poprzednich dekadach.
Czy oznacza to, iż Donald Trump, Xi Jinping i Władimir Putin mogą doprowadzić do nowego podziału świata, przypominającego konferencję jałtańską?
– Porównanie z Jałtą jest o tyle zasadne, iż rzeczywiście musi nastąpić jakiś przełom i jakiś nowy porządek świata – ocenia Wróblewski.
Jednocześnie zaznacza, iż współczesna sytuacja zasadniczo różni się od tej z 1945 roku. Państwa europejskie nie są wyniszczone wojną w takim stopniu jak po II wojnie światowej, a społeczeństwa mają znacznie silniejsze poczucie tożsamości narodowej.
Dlatego prosty podział państw na strefy wpływów, dokonany ponad głowami ich obywateli, byłby dziś znacznie trudniejszy.
Wróblewski podkreśla również, iż zakończenie konfliktów zbrojnych wymaga nie tylko rozstrzygnięć militarnych, ale także wypracowania nowego porozumienia międzynarodowego.
Koniec amerykańskiej Europy. Co to oznacza dla Polski?
Jednym z najważniejszych wniosków rozmowy jest konieczność ponownego zdefiniowania roli Europy w zmieniającym się świecie.
– My jesteśmy w tej chwili w epoce końca amerykańskiej Europy – stwierdza Tomasz Wróblewski.
W jego ocenie kończy się porządek, który przez dziesięciolecia opierał się na amerykańskich gwarancjach bezpieczeństwa, globalizacji gospodarczej i liberalnym modelu społecznym.
Europa musi więc odpowiedzieć na fundamentalne pytania o własną tożsamość, bezpieczeństwo i miejsce w nowym układzie geopolitycznym.
Dla Polski szczególnie istotne jest utrzymanie niezależności i zdolności obronnych. Wróblewski zauważa, iż Rosja jest dziś osłabiona wojną z Ukrainą, ale w dłuższej perspektywie poważnym zagrożeniem może stać się połączenie potencjału Rosji i Chin.
Właśnie dlatego europejskie państwa nie mogą ograniczać swojej strategii do oczekiwania na kolejne decyzje Waszyngtonu.
„Rozpad. Koniec świata liberalnego” – Tomasz Wróblewski o przemianach Zachodu
Poruszane w wywiadzie zagadnienia nawiązują do książki „Rozpad. Koniec świata liberalnego”, której współautorem jest Tomasz Wróblewski.
Kryzys liberalizmu, przemiany gospodarcze, wzrost znaczenia tożsamości narodowych oraz zmierzch dotychczasowego porządku międzynarodowego to procesy, które pomagają zrozumieć zarówno fenomen Donalda Trumpa, jak i kierunek zmian zachodzących w Europie.
W tym ujęciu trumpizm nie jest jedynie politycznym zjawiskiem związanym z jednym prezydentem. Stanowi przejaw głębszego kryzysu systemu, który przez dekady kształtował zachodni świat.
Czy zatem zbliża się koniec trumpizmu? Zdaniem Wróblewskiego choćby osłabienie pozycji Donalda Trumpa nie oznacza końca procesów, które wyniosły go do władzy. Ich źródła sięgają znacznie głębiej niż bieżące sondaże i wyborcze kalkulacje.
[…]
Cały wywiad dostępny TUTAJ.
