Badania sektorowe – oddajemy głos pracownikom wybranej branży, dzięki czemu możemy poznać ją od środka

Odpowiedzi na m.in. takie pytania szukamy w realizowanych przez nas badaniach jakościowych. Od października 2023 roku do grudnia 2025 roku bardzo uważnie przyglądaliśmy się w 5 branżom: budownictwu, energetyce, telekomunikacji, IT oraz transportowi drogowemu.

Badając kompetencje, wchodzimy głęboko w sektor, czyli rozmawiamy z osobami, które na różnych stanowiskach, na różnych szczeblach w tym sektorze pracują.

— dr Paulina Maria Adamczyk, ekspertka ds. badań i analiz, ZSK 6 / IBE PIB

W badaniach sektorowych nie zgadujemy i nie opieramy się wyłącznie na dokumentach. Rozmawiamy z praktykami – z osobami na różnych stanowiskach, na różnych szczeblach, z różnym doświadczeniem.

W naszych badaniach traktujemy naszych rozmówców – zwykłych pracowników danego sektora – jako ekspertów, bo przecież to właśnie oni wiedzą najlepiej czym zajmują się w pracy.

– Maria Hofman, ekspertka ds. badań i analiz jakościowych, ZSK 6 / IBE PIB

W jakim celu przeprowadziliśmy te badania?

Dzięki nim można było sprawnie przeprowadzić aktualizacje 4 Sektorowych Ram Kwalifikacji dla: budownictwa, energetyki, telekomunikacji oraz IT. Każda ze zaktualizowanych Ram zawiera opisy kwalifikacji realnie potrzebnych i poszukiwanych w danej branży, co czyni z nich użyteczne narzędzia dla pracodawców, szkół i uczelni oraz instytucji szkoleniowych.

Jak wyglądały badania?

W badaniach sektorowych oddajemy głos pracownikom danej branży. Rozmawiamy o ich codziennych obowiązkach, wymaganiach stanowiskowych, potrzebnych uprawnieniach i kompetencjach – o wszystkim, co pozwala zobaczyć daną branżę od środka.

Od października 2023 przeprowadziliśmy:

• 5 badań jakościowych, każde dla jednej branży;
• łącznie 214 wywiadów indywidualnych z pracownikami wymienionych sektorów;
• łącznie 12 zogniskowanych wywiadów grupowych (każdorazowo gromadząc od 6 do 8 uczestników) z pracownikami, kadrą zarządzającą, rekruterami lub przedstawicielami instytucji związanych z edukacją w danej branży.

Pytaliśmy m.in. o:

• umiejętności i kompetencje potrzebne w codziennej pracy;
• wymagane uprawnienia i formalne kwalifikacje;
• trudne sytuacje zawodowe i sposoby radzenia sobie z nimi;
• współpracę w zespole i relacje z innymi specjalistami;
• zarządzanie ludźmi, jeżeli w grę wchodzi rola kierownicza.

Często słyszymy krótkie, skrótowe opisy pracy. Dla rozmówców wiele umiejętności jest tak oczywistych, iż w ogóle ich nie nazywają. Dlatego kluczową częścią każdego z badań jest dopytywanie – z różnych stron i na konkretnych przykładach – o to, jakie kompetencje są faktycznie wykorzystywane w codziennej pracy.

Dlatego każdy wywiad był nagrywany, a następnie dokładnie transkrybowany. Później treści zostały poddane szczegółowej analizie. To pozwoliło wyłuskać konkretne kompetencje.

Od rozmów do konkretów

To jest fajnie jak się podłoży jakiś papier i mamy dowód na to. Załóżmy, iż jak jestem glazurnikiem, fajnie jak ktoś, dobrze jak ma szkołę jakąś budowlaną i zna się na tym i wie, jak to zrobić, bo tak naprawdę wiadomo są fachowcy, ale ja bym wolał mieć fachowca, który ma załóżmy uprawnienia, skończył jakiś kurs, to rzeczywiście jest tak jak pani mówi niezbędne dzisiaj tak naprawdę. Wiadomo, iż ktoś tam się zna, ale dobrze jak ma ten papierek jeszcze do tego wszystko. Każdy mówi: Nie, nie trzeba papierka. Wystarczy, iż się znasz na tym. , nie ja bym powiedział, iż fajnie mieć, znać się na tym i jeszcze mieć do tego papier.

— fragment wypowiedzi uczestnika badania, sektor budownictwa

[…] najlepszy to nie jest osoba, która skończyła studia techniczne albo jakieś inne rzeczy. Osoba, która po prostu ma głowę na karku. Mam [imię], u mnie jest brygadzistą, chłopak skończył podstawówkę, ma problem z czytaniem. […] I wychwyciłem to raz, zrobił coś po swojemu, potem się uczył, ale on się uczy na swoich błędach. I wolę z taką osobą pracować niż osoba, która właśnie ma uprawnienia jakieś kierunkowe i do tego. Ja nie mówię, na pewno są specjaliści, ja tych specjalistów po kierunkowych studiach nie spotkałem na swojej drodze, bo to są teoretycy, a ja potrzebuję praktyków.

— fragment wypowiedzi uczestnika badania, sektor energetyki

[…] nie widziałem jeszcze raczej, żeby sztuczna inteligencja kopała na przykład kabel światłowodowy, więc z tego się raczej nie obawiam. Bardziej kwestia komunikacji na przykład z klientem. Że jakieś tam właśnie sztuczna inteligencja będzie dzwoniła, umawiała klienta i tak naprawdę naopowiada jakiś bzdur stworzonych przez jakiś skrypt klientowi. Później ja to będę musiał u klienta wytłumaczyć i wyprostować, iż to nie tak wygląda.

— fragment wypowiedzi uczestnika badania, sektor telekomunikacji

Efektem analizy wszystkich wywiadów jest obszerna tabela kompetencji charakterystycznych dla danej branży. Trafia ona do zespołów ekspertów opracowujących Sektorowe Ramy Kwalifikacji – jako praktyczne, oparte na realnym doświadczeniu narzędzie wspierające ich pracę. W praktyce oznacza to, iż SRK nie opisują „idealnego pracownika z papieru”, ale rzeczywiste wymagania i umiejętności potrzebne w zawodzie. Łatwiej podejmować trafne decyzje, gdy wiadomo, jakie kompetencje liczą się w pracy liczą się w danym sektorze. Prawdziwe przydatne kompetencje widać najlepiej wtedy, gdy pozwolimy branży opowiedzieć o sobie własnymi słowami.

Działanie IBE PIB w ramach projektu „Wspieranie dalszego rozwoju Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w Polsce (ZSK6)”, współfinansowanego ze środków programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego. FERS.01.08-IP.05-0001/23

#FunduszeUE