Komisja Europejska opublikowała pierwsze po przyjęciu dyrektywy w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w UE, sprawozdanie porównawcze państw członkowskich dotyczące ochrony płacy minimalnej oraz planów działania na rzecz promowania rokowań zbiorowych.
Układy zbiorowe
W odniesieniu do planów działania na rzecz promowania rokowań zbiorowych, są one wymagane od państw, w których układy i porozumienia zbiorowe obejmują mniej niż 80% pracowników. Obowiązek ten dotyczy 18 państw UE. Dyrektywa unijna wymaga określenia harmonogramu i konkretnych środków dotyczących działania na rzecz zwiększania zasięgu rokowań zbiorowych, ale pozostawia państwom dużą swobodę w ich doborze. Istotnym elementem jest udział partnerów społecznych zarówno przy tworzeniu, jak i realizacji planów.
Do 15 czerwca 2026 r. Komisja Europejska otrzymała plany z 12 państw, w tym Polski. Obejmują one przede wszystkim wzmacnianie zdolności organizacji związkowych i pracodawców, zmiany legislacyjne, promocję rokowań zbiorowych, poprawę systemu informacji i monitorowania, zachęty do zawierania układów oraz usprawnianie mechanizmów egzekwowania prawa i rozwiązywania sporów.
Polska rzeczywistość przedstawia się tak, iż w 2023 r. układami zbiorowymi objętych było jedynie 11,6% pracowników, co było najniższym wynikiem spośród państw wskazanych w raporcie. Wskaźnik ten dodatkowo ma tendencję spadkową: z 12,1% w 2021 r. do 11,7% w 2022 r. i 11,6% w 2023 r. Polska jest więc zdecydowanie poniżej unijnego progu 80%, uruchamiającego obowiązek przygotowania planu działania.
Płaca minimalna
W oddzielnej części raport odnotowuje pozytywnie wzrost polskiej płacy minimalnej. W latach 2021–2023 wzrosła ona nominalnie o ponad 20%, a w samym 2023 r. jej realna wartość zwiększyła się o około 6,2%. W 2023 r. polska płaca minimalna osiągnęła również poziom odpowiadający co najmniej 60% mediany wynagrodzeń, co plasowało Polskę wśród sześciu państw spełniających ten orientacyjny poziom adekwatności wynikający z dyrektywy.
Promowanie rokowań zbiorowych
Polski plan działania na rzecz promowania rokowań zbiorowych ma być realizowany do 2030 r. i został przygotowany po konsultacjach z partnerami społecznymi w Radzie Dialogu Społecznego. Przewiduje cztery główne grupy działań.
Pierwsza dotyczy wzmacniania potencjału partnerów społecznych poprzez szkolenia z zakresu rokowań zbiorowych, analizę możliwości wykorzystania środków UE oraz tworzenie lokalnych centrów dialogu społecznego, materiałów i wzorów dokumentów ułatwiających zawieranie układów.
Drugi kierunek to zmiany prawne. Przyjęta została całkowicie nowa ustawa o układach zbiorowych pracy, zapowiedziano także przegląd istniejących regulacji w celu wskazania dalszych reform wspierających rokowania. W raporcie wymieniono także możliwość wprowadzenia cyklicznego mechanizmu rokowań zbiorowych. Nowe przepisy przewidują ponadto obowiązkową elektroniczną rejestrację wszystkich porozumień zbiorowych.
Trzeci obszar obejmuje promocję korzyści wynikających z rokowań zbiorowych.
Czwarty element stanowią zachęty ekonomiczne i instytucjonalne, m.in. poprzez preferencje dla przedsiębiorstw posiadających układy zbiorowe, w tym możliwości wykorzystania kryteriów związanych z rokowaniami zbiorowymi w zamówieniach publicznych, dostępie do funduszy szkoleniowych, ulgach podatkowych.
W kontekście ostatnich wydarzeń i konsultacji z partnerami społecznymi na forum Rady Dialogu Społecznego plany te, zdaniem działaczy NSZZ „Solidarność”, można włożyć między bajki lub wpisać je w polski program kosmiczny.
źródło: tysol.pl
