Przedstawicielki Zarządu Regionu Rzeszowskiego NSZZ „Solidarność”, Bogumiła Stec-Świderska i Anna Dziadek, wzięły udział w uroczystości odsłonięcia tablicy memoratywnej upamiętniającej dwa strajki okupacyjne zorganizowane w 1981 r. na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie przez działaczy Niezależnego Zrzeszenia Studentów.
Tablica, która powstała z inicjatywy Bogusławy Budy, przewodniczącej Komisji Międzyzakładowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Oświaty i Wychowania w Rzeszowie, zawisła na budynku A2 Uniwersytetu Rzeszowskiego przy ulicy Kopisto w Rzeszowie. Odsłonięta została 18 lutego 2026 r.
Postulatem wysuniętym przez strajkujących studentów rzeszowskiej WSP w lutym 1981 r. była rejestracja Niezależnego Zrzeszenia Studentów, które nastąpiła 17 lutego 1981 r.
Drugi ze strajków działaczy Niezależnego Zrzeszenia Studentów, trwający od listopada do 13 grudnia 1981 r., dotyczył obrony zasad demokracji i autonomii uczelni wyższych w kraju.
W Wyższej Szkole Pelagicznej w Rzeszowie powstało w marcu 1981 r. Centrum Informacji Akademickiej – studencka, niezależna agencja informacyjna.
fot. IPN O/Rzeszów
Wanda Tarnawska. Niezależne Zrzeszenie Studentów w Rzeszowie – rys historyczny
Niezależne Zrzeszenie Studentów to niezależna organizacja studencka na rzeszowskich uczelniach. Tymczasowy Komitet Założycielski NZS w Rzeszowie powstał 10 października 1980 r. w Wyższej Szkole Pedagogicznej z inicjatywy Radosława Wyrzykowskiego (I rok fizyki) i Jana Niemca (III rok nauczania początkowego), potem kolejno na Politechnice Rzeszowskiej, Akademii Rolniczej i Filii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej.
W lutym 1981 r. studenci przyłączyli się do łódzkiego strajku studentów oraz wspierali rolników strajkujących w siedzibie rzeszowskiej WRZZ (informacja, obsługa techniczna, kolportaż itp.).
W tym samym miesiącu powołali Ogólnopolski Studencki Komitet Obrony Osób Więzionych za Przekonania (Marek Wójcik, R. Wyrzykowski). W marcu 1981 r. powstała Międzyuczelniana Komisja Koordynacyjna NZS (R. Wyrzykowski – WSP, Andrzej Lignarski – AR, Paweł Kufel – PRz, Marek Bialic – UMCS), walcząca m.in. o realizację postulatów łódzkich (np. reprezentacja studentów w senacie uczelni), organizująca akcje solidarnościowe i protestacyjne, m.in. po prowokacji bydgoskiej oraz po zamachu na Jana Pawła II („biały marsz”).
W marcu 1981 r. rozpoczęło działalność Centrum Informacji Akademickiej NZS przy WSP w Rzeszowie, wydające biuletyn informacyjny „CIA NZS” i niezależne pismo studenckie „Kontrapunkt”, w październiku 1981 r. zorganizowało krajowy zjazd biur informacyjnych NZS.
Od 8 listopada – 13 grudnia 1981 r. trwały solidarnościowe strajki okupacyjne w obronie demokracji (sprawa Wyższej Szkoły Inżynierskiej w Radomiu, później także Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarnictwa w Warszawie) kierowane przez Międzyuczelniany Komitet Strajkowy, z udziałem członków Socjalistycznego Związku Studentów Polskich. Pomimo sprzeciwu władz uczelni w czasie strajków zorganizowano zajęcia alternatywne. 3 grudnia 1981 r. powstała Regionalna Komisja Porozumiewawcza Szkół Wyższych w Rzeszowie.
Po 13 grudnia 1981 r. Jan Niemiec wysłał do rektora WSP, a także do Sejmu i Rady Państwa PRL oraz Episkopatu Polski indywidualny protest wobec wprowadzenia stanu wojennego. Najaktywniejszych działaczy studenckich internowano, aresztowano, relegowano z uczelni i poddawano stałej inwigilacji. Jednocześnie istniały tajne struktury – Akademicki Ruch Oporu, które wydawały biuletyn ARO (1982). Wszelkie jawne inicjatywy powodowały represje – np. marzec 1983 r. studenci III roku fizyki WSP, Andrzej Wontor i Krzysztof Lorenc (NZS), zostali skreśleni z listy studentów za zgłoszenie rektorowi Grupy Inicjatywnej Samorządu Studenckiego. Wnioski o ponowną rejestrację NZS odrzucono jeszcze listopad – grudzień 1988 r.
Reaktywowana 22 lutego 1989 r. Międzyuczelniana Komisja Koordynacyjna NZS Rzeszów (przew. Kazimierz Gacek, UMCS) wspierała KO, uczestniczyła w wyborach samorządowych. Później nastąpił zwrot w stronę polityki (współpraca z Ligą Republikańską, Federacją Anarchistyczną itp.), który nie spotkał się z szerszym poparciem studentów. Dopiero po ponownym wpisaniu rzeszowskiego NZS do rejestru organizacji uczelnianych (na WSP 23 lutego 1998 r.) sprawy studenckie odzyskały podstawowe znaczenie (m.in. odpłatność za studia, zniżki kolejowe; sekcje tematyczne), szczególnie za kadencji Mateusza Hołojucha (2000-2001) i Marcina Wąsika (od listopada 2001 r.).
