Agnieszka Grabowska

Potwierdzone formalnie kwalifikacje stanowią nie tylko źródło informacji o wiedzy, umiejętnościach i kompetencjach społecznych sprawdzonych i ocenionych w sposób wiarygodny i porównywalny, ale są także informacją dla pracodawcy na temat optymalnych warunków i otoczenia pracy osoby z daną kwalifikacją, co ułatwia wykorzystanie potencjału pracownika w miejscu pracy i przypisanie mu odpowiedniej roli w zespole.

Dodatkowo znak z poziomem Polskiej Ramy Kwalifikacji umieszczony na świadectwach, certyfikatach i dyplomach kwalifikacji z ZSK jest informacją dotyczącą zakresu wykorzystania kompetencji zawodowych i sprzyjających warunków pracy osoby z kwalifikacją. Informuje o poziomie trudności wykonywanych zadań czy poziomie samodzielności w pracy. Im wyższy poziom ramy kwalifikacji, tym większa samodzielność, zdolność do wykonywania złożonych zadań, możliwość adekwatnego reagowania w nieprzewidywalnych warunkach.

Różne możliwości, różne kompetencje

Na rynku pracy są potrzebne osoby o różnych kompetencjach, zarówno wykonujące proste czynności pod nadzorem, jak i zarządzające zespołami i projektujące innowacje. Kwalifikacje wolnorynkowe i sektorowe z poziomami ramy kwalifikacji od 1 do 8 odpowiadają tym zróżnicowanym potrzebom.

Warto zaznaczyć, iż kwalifikacje wolnorynkowe i sektorowe dotyczą wąskiej, określonej grupy umiejętności zawodowych. Dzięki temu mogą być atrakcyjne i osiągalne dla osób, które mają trudność z opanowaniem i potwierdzeniem jednorazowo dużej i różnorodnej ilości wiedzy i umiejętności praktycznych. Są to kwalifikacje tworzone przez podmioty z rynku, opisywane zgodnie z aktualnymi wymaganiami i oczekiwaniami pracodawców. Nie ma wymagań formalnych związanych z tym, w jaki sposób przygotować się do walidacji. Sposób opanowania i rozwijania umiejętności można dostosować do indywidualnych potrzeb kandydata. I wreszcie, metodą małych kroków, czyli poprzez zdobywanie kwalifikacji cząstkowych (np. wolnorynkowych), można budować swoje portfolio zawodowe i zaprojektować ścieżkę kariery. Kwalifikacje wolnorynkowe i sektorowe są wiarygodnym źródłem informacji o potwierdzonych umiejętnościach osoby posiadającej certyfikat kwalifikacji.

Kwalifikacje dla uczniów ze szkół przysposabiających do pracy − pilotaż

IBE PIB we współpracy z Zespołem Szkół Specjalnych nr 85 w Warszawie, Uniwersytetem SWPS, Zarządem Głównym Polskiego Stowarzyszenia na rzecz Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną oraz restauracją Vizja Food przeprowadził pilotaż walidacji i wykorzystania na rynku pracy dwóch kwalifikacji wolnorynkowych z 1 poziomem PRK: „Zmywanie naczyń” i „Obróbka wstępna warzyw i owoców”.

Pilotażem objęto uczniów ze szkoły przysposabiającej do pracy. Z uwagi na to, iż zakończenie edukacji w szkole przysposabiającej do pracy nie kończy się uzyskaniem żadnej z proponowanych kwalifikacji w ramach systemu oświaty, postanowiliśmy sprawdzić, czy uczniowie mogliby potwierdzić kwalifikacje wolnorynkowe. Do pilotażu wybrano kwalifikacje z 1 poziomem PRK, co oznacza, iż osoba z taką kwalifikacją będzie działać pod nadzorem, wykonując proste czynności w przewidywalnych warunkach.

Realizacja pilotażu obejmowała kilka etapów. Na początku uczniowie wzięli udział w trzymiesięcznym szkoleniu prowadzonym na podstawie materiałów dostosowanych do ich indywidualnych potrzeb. Następnie mieli okazję zweryfikować nabyte i rozwinięte umiejętności podczas walidacji przeprowadzonej zgodnie z wytycznymi ZSK dotyczącymi prowadzenia walidacji kwalifikacji wolnorynkowych. Kolejny etap stanowił swojego rodzaju innowację i dodatkową walidację umiejętności uczniów, ale i samej kwalifikacji. Uczniowie odbyli 20 godzin próbek pracy u pracodawcy, co pozwoliło ocenić, jak wykorzystują w rzeczywistych warunkach nabyte umiejętności zawodowe i czy jest to adekwatne do wymagań pracodawcy, np. pod kątem tempa pracy i wymaganych dostosowań.

Potwierdzenie wszystkich efektów uczenia się wraz z kryteriami weryfikacji jest warunkiem niezbędnym do tego, żeby otrzymać kwalifikację funkcjonującą w ZSK. Uczniowie potwierdzili częściowo efekty uczenia się wraz z kryteriami weryfikacji wymagane do uzyskania certyfikatu kwalifikacji wolnorynkowej. Na tej podstawie wydaliśmy im mikropoświadczenia zgodne z metodyką ZSK, zawierające jasny opis efektów uczenia się wraz z kryteriami sprawdzenia oraz wymagania dla walidacji i informacje dotyczące zapewnienia jakości. Opisane w trakcie pilotażu mikropoświadczenia: „Przygotowanie półproduktów z warzyw i owoców do dalszej obróbki na kuchni” i „Wykonywanie czynności związanych z oczyszczaniem zastawy stołowej na zmywalni” zawierają część efektów uczenia się z kwalifikacji wolnorynkowych: „Obróbka wstępna warzyw i owoców” oraz „Zmywanie naczyń”. Choć mikropoświadczenia nie są uwzględnione w ZSK, mogą posłużyć jako dowód dla instytucji certyfikującej potwierdzający część efektów uczenia się i prowadzić do zdobycia podobnych kwalifikacji w przyszłości.

U wszystkich uczniów biorących udział w pilotażu zaobserwowaliśmy przyrost kompetencji zawodowych i miękkich, co przybliża ich do większej samodzielności i radzenia sobie w trudnych sytuacjach.

Wnioski na przyszłość

Z pilotażu wynika, iż kwalifikacje wolnorynkowe i sektorowe mogą stanowić uzupełnienie kwalifikacji z systemu oświaty również w szkolnictwie specjalnym. Dzięki swojej elastyczności pozwalają na potwierdzenie kwalifikacji zawodowych zarówno przez uczniów szkół przysposabiających do pracy, jak i osoby, które nie potwierdziły kwalifikacji w zawodzie w szkole branżowej.

Liczymy na to, iż prace związane z ze sprawdzaniem możliwości wykorzystania kwalifikacji wolnorynkowych i sektorowych w edukacji specjalnej będziemy kontynuować i rozszerzać na inne rodzaje szkół.

Pilotaż walidacji i wykorzystania kwalifikacji wolnorynkowych z 1PRK przez uczniów ze szkoły przysposabiającej do pracy został zrealizowany w ramach projektu „Wspieranie dalszego rozwoju Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji w Polsce (ZSK6)”.

Artykuły w Kwartalniku z działu PILOTAŻ – WŁĄCZANIE SPOŁECZNE

Agnieszka Grabowska – Włączaj z ZSK – kwalifikacje wolnorynkowe i sektorowe szansą na zdobycie formalnego potwierdzenia umiejętności zawodowych przez uczniów szkół specjalnych

Aldona Witkowska – Walidacja jako usługa użyteczna i niewykluczająca. Czego nauczyły nas pilotaże dla osób z niepełnosprawnością wzroku i słuchu?