Celem znowelizowanej ustawy jest przede wszystkim walka z wypychaniem pracowników na pozorne umowy cywilnoprawne, co skutkuje pozbawianiem ich należnych praw pracowniczych. Ustawa nie zmienia Kodeksu Pracy, ale wprowadza narzędzia do skutecznego egzekwowania obowiązującego już prawa. Chroni też uczciwych przedsiębiorców przed nieuczciwą konkurencją, która przez lata budowała swoją przewagę kosztem pracowników.
W skrócie:
Kiedy: 8 lipca 2026 r. – wejście w życie reformy PIP.
Co się zmienia: PIP może przekształcić nieprawidłowo zawartą umowę cywilnoprawną w umowę o pracę.
Kogo dotyczy: Pracodawców zatrudniających na umowy zlecenia, B2B, o dzieło – jeżeli faktycznie zachodzi stosunek pracy.
Kara: Do 60 000 zł grzywny (art. 281 § 1 pkt 1 KP).
Okres abolicyjny: 12 miesięcy od 8.07.2026 – dobrowolne przekształcenie bez kary.
Nowe uprawnienia PIP: Kontrole zdalne, wymiana danych z ZUS i KAS, wyższe kary.
Nowe przepisy, które wchodzą w życie 8 lipca 2026 r., przyznają okręgowym inspektorom pracy uprawnienie do przekształcania umów, które są niezgodne z prawem. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, w pierwszej kolejności PIP wydawać będzie polecenia usunięcia naruszeń. Dopiero w przypadku, kiedy nie zostanie ono wykonane, inspektor PIP będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę.
Zarówno pracodawca, jak i pracownik będą mogli odwołać się od tej decyzji do sądu pracy, co wstrzyma jej wykonanie do momentu wydania orzeczenia.
Co ważne, na czas trwania postępowania sądowego przewidziano możliwość udzielenia zabezpieczenia roszczenia. Oznacza to, iż do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sporu osoba objęta zabezpieczeniem nie może zostać pozbawiona ochrony tylko dlatego, iż formalnie zawarła umowę cywilnoprawną. W razie wypowiedzenia lub rozwiązania umowy przysługują jej środki ochrony sądowej przewidziane w prawie pracy.
Ustawa wprowadza także rozwiązania takie jak:
- wprowadzenie procedury interpretacji indywidualnej – pracodawca będzie mógł wystąpić do PIP z wnioskiem o sprawdzenie czy sposób, w jaki zatrudnia swoich pracowników jest zgodny z prawem, a o ile nie – jak doprowadzić je do stanu zgodnego z prawem;
- umożliwienie wymiany danych pomiędzy PIP, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) i Krajową Administracją Skarbową (KAS) aby usprawnić kontrole;
- wprowadzenie możliwości przeprowadzania przez PIP zdalnych kontroli;
- wprowadzenie obowiązku sporządzania przez PIP rocznych i wieloletnich planów działań dla kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka;
- co najmniej dwukrotne zwiększenie maksymalnej wysokości grzywny, jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym.
