Zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski i Marszałek Województwa Podkarpackiego Władysław Ortyl zapraszają na uroczystość: „Tu rodziła się Solidarność”. 45 rocznica strajków i porozumień rzeszowsko-ustrzyckich, 45. rocznica powstania NSZZ Rolników Indywidualnych Solidarność, 45. rocznica rejestracji Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Honorowy patronat nad wydarzeniem objął Prezydent RP Karol Nawrocki.
Uroczystość odbędzie się 18 lutego 2026 r. (środa) o godz. 16:00 w Wojewódzkim Domu Kultury przy ul. Okrzei 7 w Rzeszowie.
Organizatorem wydarzenia jest Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie i Województwo Podkarpackie. Sejmik Województwa Podkarpackiego – pragną uhonorować uczestników strajków w Rzeszowie i Ustrzykach Dolnych – ustanowił rok 2026 na Podkarpaciu Rokiem Porozumień Rzeszowsko-Ustrzyckich.
Uroczystość jest jednocześnie zjazdem Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności z województwa podkarpackiego.
W programie:
godz. 10:00 – na budynku A2 Uniwersytetu Rzeszowskiego przy ulicy Kopisto w Rzeszowie odbędzie się uroczystość odsłonięcia tablicy memoratywnej upamiętniającej dwa strajki okupacyjne zorganizowane w 1981 r. na Wydziale Matematyczno-Fizycznym Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Rzeszowie przez działaczy Niezależnego Zrzeszenia Studentów
godz. 16:00 – wręczenie odznaczeń Krzyż Wolności i Solidarności działaczom opozycji antykomunistycznej z Podkarpacia. W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej dekoracji dokona zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski
Krzyż Wolności i Solidarności to odznaczenie przyznawane działaczom opozycji antykomunistycznej, którzy w okresie PRL-u działali na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, a także respektowania praw człowieka. To wyraz wdzięczności państwa polskiego dla osób, które w latach 1956–1989 aktywnie przyczyniły się do wyzwolenia narodu spod jarzma komunizmu i ”dołączyły do bohaterów z początku wieku, tworząc kolejne ogniwo w łańcuchu pokoleń Niepodległej”.
godz. 16:30 – dyskusja panelowa pt. „Przez Solidarność do niepodległości” z udziałem działaczy opozycji z województwa podkarpackiego: Elżbiety Markowicz, Adama Pęzioła, Henryka Cząstki i Mariana Krztonia. Moderatorem rozmowy będzie dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor rzeszowskiego IPN
Elżbieta Markowicz – radca prawny, działaczka Solidarności, do grudnia 1981 r. radca prawny MKR NSZZ „Solidarność” w Rzeszowie. Po wprowadzeniu stanu wojennego zwolniona z pracy w MKR NSZZ „Solidarność” oraz z funkcji radcy prawnego w PKS Oddział Osobowy Rzeszów, gdzie pracowała na pół etatu. W 1982 r. włączyła się w działalność konspiracyjną w ramach Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” w Rzeszowie jako kolporterka, łączniczka i kurierka. Zaangażowała się również w działalność Komitetu Pomocy Internowanym, Aresztowanym, Skazanym, Pozbawionym Pracy oraz Ich Rodzinom, przekształconego w Diecezjalny Zespół Charytatywno-Społeczny przy Klasztorze oo. Bernardynów w Rzeszowie. Należała do Prymasowskiego Komitetu Pomocy Internowanym i Aresztowanym w Rzeszowie.
Adam Pęzioł – w czasie studiów na UMCS w Lublinie związany był ze środowiskami opozycyjnymi Lublina. Od września 1980 r. był współorganizatorem Niezależnego Zrzeszenia Studentów, a od marca 1981 r. przewodniczącym Zarządu Uczelnianego NZS UMCS w Lublinie. W marcu i na przełomie listopada i grudnia 1981 r. był przewodniczącym komitetu strajkowego studentów na Uniwersytecie. W nocy 12/13 grudnia 1981 r. uniknął aresztowania i zaczął ukrywać się. Został skreślony z listy studentów. Poszukiwany listem gończym, został zatrzymany w marcu 1982 r. i osadzony przez kilka dni w Areszcie Śledczym w Lublinie na podstawie decyzji o internowaniu. Po złożeniu odwołania przywrócony na studia. W latach 1982-1988 był wielokrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany w Lublinie, a od 1985 r. w Ustrzykach Dolnych, dokąd przeniósł się po ukończeniu studiów. W latach 1982-1988 kolporter wydawnictw niezależnych. W latach 1988-1989 reaktywował działalność struktur „Solidarności” w Ustrzykach Dolnych i w Krośnie. Od 7 kwietnia 1989 r. przewodniczący Tymczasowej Międzyzakładowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” w Ustrzykach Dolnych, od 11 kwietnia 1989 r. wiceprzewodniczący Tymczasowego Zarządu Regionu Podkarpacie NSZZ „Solidarność” w Krośnie.
Henryk Cząstka – rolnik, działacz opozycji demokratycznej. Współorganizator Solidarności Wiejskiej w regionie, uczestnik strajków ustrzycko-rzeszowskich, sygnatariusz porozumień z Rzeszowa. W stanie wojennym internowany blisko pół roku w ośrodkach odosobnienia w Łupkowie i Uhercach. Po wyjściu na wolność kontynuował działalność opozycyjną, drukował i kolportował nielegalne wydawnictwa, utrzymywał kontakty z innymi działaczami związkowymi tworząc struktury podziemne, organizował pomoc żywnościową dla robotników. W marcu 1983 r. podczas przeszukania pomieszczeń mieszkalnych i gospodarczych w Kisielowie znaleziono u niego dużą ilość literatury bezdebitowej, w związku z czym został zatrzymany, a następnie tymczasowo aresztowany pod zarzutem zorganizowania w swoim domu punktu druku i przerzutu podziemnych wydawnictw Ogólnopolskiego Komitetu Oporu Rolników. Z aresztu został zwolniony w lipcu 1983 r. Od 1985 r. działał w Komisji ds. Realizacji Porozumień Rzeszowsko-Ustrzyckich. Zaangażowany w reaktywowanie „Solidarności” w 1989 r.
Marian Krztoń – pracownik Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego „PZL-Rzeszów”. Od września 1980 r. należał do NSZZ „Solidarność”. Był członkiem Komisji Zakładowej w WSK „PZL-Rzeszów”. Ponadto pełnił funkcję zastępcy przewodniczącego Komisji Wydziałowej. W 1981 r. był delegatem na I Walny Zjazd Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Rzeszowskiego. Po wprowadzeniu stanu wojennego podjął nielegalną działalność związkową. W kwietniu 1982 r. wszedł w skład Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” w Rzeszowie. W ramach działalności opozycyjnej organizował kolportaż nielegalnych wydawnictw oraz pomoc dla internowanych i więzionych. Aktywnie uczestniczył w uroczystościach i manifestacjach patriotyczno-religijnych. W 1982 r. internowany w Ośrodku Odosobnienia w Uhercach. Przez trzy miesiące na przełomie lata 1982/1983 powołany do odbycia ćwiczeń wojskowych w Jednostce Wojskowej Nr 3466 w Czerwonym Borze. W 1986 r., między innymi wskutek doznanych szykan i represji, odszedł z pracy w WSK „PZL-Rzeszów”.
Dr hab. Dariusz Iwaneczko – dyrektor IPN Rzeszów, historyk, specjalizujący się m.in. w historii opozycji i oporu społecznego na Podkarpaciu.
godz. 18:00 – koncert „Pieśni Solidarności” w wykonaniu zespołu „Sonanto”, narracja – Paweł Krasnowski
Wejście na uroczystość za zaproszeniem lub z posiadaną darmową wejściówką. Wejściówki można odebrać w siedzibie IPN Oddział w Rzeszowie, ul. J. Słowackiego 18 i w Wojewódzkim Domu Kultury w Rzeszowie, ul. Okrzei 7, od poniedziałku do piątku w godzinach od 7:30 do 15:30.
źródło: IPN O/Rzeszów
